Želimir Žilnik „Rani radovi” (1969, 87 min), edukativna projekcija filma

Ponedjeljak, 27. veljače u 18 sati u dvorani 3 Središnje knjižnice

U vrijeme studentskih nemira 1968. u bivšoj Jugoslaviji  troje mladića i djevojka Jugoslava odlaze od kuće i idu po zemlji u potrazi za istinskim revolucionarnim socijalizmom i za društvom koje vjeruje u istinu. Jugoslava također želi otkriti da li je moguće poboljšati položaj žena u okviru ovog socijalističkog društva.  Film obiluje svježinom ideja, pokretljivom kamerom, avangardnom režijom, te svim onim bitnim elementima koji taj film čine i danas zanimljivim. Nakon velikog uspjeha i osvajanja Zlatnog medvjeda na Berlinaleu 1969. i kratkog prikazivanja, film završava u bunkeru i biva zabranjen.

Studentske demonstracije ’68. tema su i Žilnikovog prvog igranog filma “Rani radovi” (1969). Postupkom filma-eseja komentira se period poslije studentskih protesta kao slika neuspeha i dokazuje da je poboljšanje uvjeta života nižih društvenih slojeva nemoguće postići samo simuliranjem revolucije. “Osnovna ideja filma bila je da su političke pobune uvijek samo djelimično uspješne, jer ih ubrzo hvata hrđa, budući se protagonisti, po prirodi stvari, umaraju i posustaju”. Radeći filmove u novosadskoj “Neoplanti”, Žilnik se nalazio u okruženju prvih konkretnih akcija vojvođanske “nove umjetničke prakse” šezdesetih (Bosh+Bosh, grupa Kod itd.), te i njegovi rani filmovi nose pečat svakovrsnog eksperimentiranja i slobodnog izražavanja. S druge strane, Žilnik usko surađuje sa Dušanom Makavejevim.
”Rani radovi” su odmah bili zabranjeni posredstvom državne cenzure, s argumentacijom da vrijeđaju javni moral i loše utječu na odgoj omladine. Nakon malo gužve, negativna promidžba donijela je filmu Grand Prix  na festivalu u Berlinu. Ubrzo potom, u dnevnom tisku pojavljuju se kritički tekstovi o domaćem crnom filmu (Makavejev, Saša Petrović, Žilnik), a dolaskom Draška Ređepa na čelo “Neoplante” i donošenjem novog zakona o kinematografiji, koji omogućuje pravno gonjenje filmskih radnika koji se kritički odnose prema stvarnosti, te nakon strpavanja u bunker novog igranog filma “Sloboda ili strip” (1972.), Žilnik emigrira u Njemačku.”
(film.hr)

Festivali i nagrade:

Berlin International Film Festival 1969 – Zlatni medvjed, Youth Film;

O redatelju:
Želimir Žilnik (rođen u Nišu, 1942. godine, živi i radi u Novom Sadu), autor je brojnih igranih i dokumentarnih filmova, jedan od začetnika žanra doku-drama, nagrađivan na domaćim i međunarodnim filmskim festivalima.

Od samog starta profesionalnog rada na filmu, okrenut je suvremenim temama, koje uključuju društvenu, političku i ekonomsku kritiku svakodnevice (Žurnal o omladini na selu, zimi (1967), Pioniri maleni, mi smo vojska prava, svakog dana ničemo ko zelena trava (1968), Nezaposleni ljudi (1968) i Lipanjska gibanja (1969), Crni film (1971), Ustanak u Jasku (1973) i drugi.

Studentske demonstracije 1968. godine, i veliki potres iste godine, poslije okupacije Čehoslovačke, tema su i Žilnikovog prvog igranog filma Rani radovi (1969) nagrađenog Zlatnim medvjedom na Berlinskom filmskom festivalu, kao i s četiri nagrade u Puli te godine.

Nakon problema s cenzurom u Jugoslaviji, te zaustavljanja rada na narednom igranom filmu Sloboda ili strip (1972) također u produkciji Neoplanta filma, Žilnik sredinu sedamdesetih godina provodi u Nemačkoj, radeći nezavisne filmove – sedam dokumentaraca i igrani film Raj. Jedna imperijalistička tragikomedija (1976). Ti su filmovi među prvima tretirali temu gastarbajtera u Njemačkoj, te se i danas pokazuju na retrospektivama i simpozijima. Po povratku u zemlju, od kraja sedamdesetih režira seriju dobro primljenih televizijskih filmova i doku-drama, za Televiziju Beograd i TV Novi Sad (Bolest i ozdravljenje Bude Brakusa (1980), Vera i Eržika (1981), Dragoljub i Bogdan (1982), Prvo tromesečje Pavla Hromiša (1983), Stanimir silazi u grad (1984), Beograde, dobro jutro (1985), seriju Vruće plate (1987), Bruklin – Gusinje (1988), Stara mašina (1989), Crno i belo (1990) i dr.). Navedeni su naslovi nagrađivani na televizijskim festivalima u zemlji i inozemstvu.

U suradnji televizije i filmskih radnih zajednica nastaje i nekoliko igranih filmova, sredinom osamdesetih: Druga generacija (1983), Lijepe žene prolaze kroz grad (1985) i Tako se kalio čelik (1988) – koje u fokusu imaju nagovještaj političkih i socijalnih promjena, kao i nadolazećih tenzija u zemlji.

Tokom devedesetih, u nezavisnim filmskim i medijskim produkcijama realizuje niz igranih i dokumentarnih filmova na temu kataklizme na Balkanu (Tito po drugi put među Srbima (1994), Marble Ass (1995), Do jaja (1967), Kud plovi ovaj brod (1998) i dr.). Filmovi su dobili najznačajnije nagrade na domaćim festivalima (u Herceg Novom, na Paliću, u Novom Sadu i Sopotu). Pokazani su na brojnim međunarodnim festivalima, a na Berlinalu 2005. godine Marble Ass je dobio značajnu nagradu Teddy.

Slom sustava vrijednosti u post-tranzicijskim zemljama centralne i istočne Europe, problemi izbeglištva i migracija u novonastalim okolnostima proširene Europe – okvir su tekućeg tematskog ciklusa započetog filmovima Tvrđava Evropa (2000 – nagrada Victor za najbolji film godine, Ljubljana), Kenedi se vraća kući (2003 – nagrada Zlatna mimoza Herceg Novi), Gde je dve godine bio Kenedi (2005), Evropa preko plota (2005 – nagrada za najbolji regionalni film Beograd 2006 i ZagrebDox 2007), Dunavska sapunska opera (2006) i Kenedi se ženi (2007). Spomenuti su filmovi pokazani na preko 250 međunarodnih festivala i filmskih manifestacija. Žilnikov predzadnji film nosi naziv Stara škola kapitalizma (2009). Uz kontinuirani rad na filmskoj produkciji, Žilnik se od 1997. godine bavi i pedagoškim radom – mentor je i izvršni producent niza međunarodnih filmskih radionica za studente iz regiona jugoistočne Evrope (npr. Podeljeni bog / Divided God tokom 2007/2008, Petrovaradinsko pleme 2005, Crossing Borders u Krškom tokom leta 2003 – 2008, Vitae impossibili u Napulju, 2003, Dokument + fikcija u Skoplju 1997 i Zagrebu 1998). Kao gostujući predavač sarađuje sa brojnim inostranim filmskim školama (Goldsmiths College – University of London, Leiden University, Kunst Akademie u Beču, Stanford University, Central European University u Budimpešti, School of Arts and Communication – Malmö University, University College u Londonu, i dr).